ARIEL SOTELO TABÁG

BUKLEN dagiti nadumaduma a kannawidan ti Filipinas. Gapu ta rinibu nga isla ti pagiliantayo, ginasut met dagiti lengguahetayo. Ti imasna, kaaduan kadagiti mabuybuyatayo a pelikula a Filipino wenno Tagalog, iparangda laeng ti wagas ti panagbiag iti siudad, kangrunaanna iti Metro Manila. Ket ania ngata no adda met dagiti pelikula a mangiparang iti tradision, aw-awid ken wagas ti panagbiag dagiti nadumaduma a puli iti Filipinas? Pagsayaatanna ta addan dagitoy a pelikula. Iti umuna a gundaway, inangay ti National Commission on Culture and the Arts (NCCA) National Committee on Cinema ken Cultural Center of the Philippines iti pannakitinnulong ti Crossing Negros Cultural Foundation Inc. ti “Cinema Rehiyon, Alter Nativo: Films From the Other Philippines” itay Pebrero 18-21 kas paset ti pannakarambak ti 2009 National Arts Month (The Philippine International Arts Festival). Saan a salip ti nasao a festival. Gundaway daytoy tapno maibunannag nga adda dagiti naaramid a pelikula iti ruar ti Metro...

Da Entertainment Editor Ariel S. Tabag, Indie Filmmaker Ron Bryant ken ti autor, ni NCCA Media Coordinator Noli S. Dumlao, iti maysa a pasken dagiti mannurat nga Ilokano iti Metro Manila. (Rinetrato ni Sherma E. Benosa) PUMIGPIGSA ti karasakas ti independent filmmaking iti Filipinas. Indie, kunada kadagitoy a pelikula. Dagitoy ti pelikula a saan nga aramid dagiti kompania nga agiprodprodius kadagiti pelikula a komersial. Saan laeng a ditoy pagilian ti pakadlawan dagiti pelikula nga indie. Uray iti internasional a merkado. Kinapudnona, ad-adda a dagitoy ti mangyawid iti award manipud kadagiti internasional a film festival. Adda dita ti “Ploning” a nagistayan nakaala iti nominasion iti Oscars kas Best Foreign Film. Adda dita ti “Kubrador”, “Masahista”, “Ang Pagdadalaga ni Maximo Oliveros”, ken dadduma pay. Kuna dagiti kritiko iti Filipinas, dagitoy a pelikula ti “adda ibagbagada”. Ta naaramidda a nawaya iti diktar ti prodiuser. Nawaya ti direktor a nangiruar iti pudpudno nga estoria nga ...

(Wenno ti Kalsada a Nangusat iti Awaymi) Nupay adayo nga at-atiddog Ngem iti agsisipol a bitukami, Kas iti lapis iti papel Ti tammudo iti awaymi. Kaykayat dagiti agtutubo Ti agurnos iti bato, graba ken semento Ngem ti agmula iti kapitakan— Kunada a kongkreto ti panagdur-as Ket agat-daga ti kinakurapay; Uray bingkol no tumangken, Tapok met laeng a masayyasayya. Karemkemenda dagiti sensilio— Mabsogda, ket ti panagtig-abda iti pirak Pammati a naparpartak a rumtab Dagiti angalo a pasdek Ngem dagiti uong nga agbaribari pay Kadagiti ansisit. Dangdanganen laengen ti lugan Ti nagbaetan ti agtutubo ken nagannak Kas iti panangkawikawna iti minilmilia A talon, turod, karayan, bakir ken tangatang Iti nagbaetan ti bullalayaw iti laud Ken ti taaw iti daya— iti daya a lumung-aw dagiti siokoy a nagbaklay iti motorsiklo, telebision, kotse, casino, beach resort, ket iti apagkirem agbalinda a balitok iti sakaanan ti bullalayaw; Nakaparpartak ti trak Ngem ikagumaan ti agtutubo ti kumamat Ket m...

i. Maimatangak ti pannakaipasngay ti baggak iti daya A mangibagnos iti utekko nupay agpatingga laeng Iti kasipngetan— ketdi, addaan ti puso iti dakulap Tapno maaprosanna dagiti di matukod ti matak… ii. Nawatiwat dagiti aldawyo— di rumbeng nga ungpoten Ta adda ti kaimudingan iti tunggal nakaat-atiddog a kanito, Umanay iti nakaan-annad a panangaramid ti billit iti umokna Wenno iti panangabel ti lawwalawwa iti pagtaenganna. Nagpinnerreng ti balbag a law-ang ken ti nadarisay a dan-aw Ta matinongyo ti panagtutumpong dagiti ulep; mauray Ti uong ti dungngo ti gurruod, ket sarunuen ti rettab Ti umuna a bayakabak ti Mayo a mangsukon iti arado. Dakayo kadi ti naparaburan wenno ti petalo a nangtapaya Kadakayo iti pannaturogyo? Kaatagyo ti linnaaw a kas man Ti tunggal bitek ti barukong dagiti tinukelna. Ti kannag Ti nangsaksi iti panangitalekyo iti tagainepyo iti daga. Kas iti lupot ti didigra a di inaruat dagiti bagyo ken ginggined— Lamolamoda a nagtaray iti sanguananyo, ngem apagbiit— Palagip la...

Inladawan ni Rico Rival. Siak ti modelona, ngem nakapkapuy ti pannakaalana. “AGLUTOKA man ’ti adda ramanna,” kinuna ni Hani. Nagtugaw iti maikadua a pangal ti landok nga agdan a mapan iti mezzanine sa nagduaanna ti nagtapaya. Makais-isem a nangbuya kaniak a nakamasngaad a mamagdadasig iti sangagabsuon a murengmi. Mayat ta kuna ti OB-Gyne daytoy itay napan a lawas nga ita ta piton a bulan ti sikogna, yad-addana koma ti mangan kadagiti nasustansia a taraon. Ti imasna ita, inuksotko ti saksak ti ref idi rabii. Tallo nga aldawen nga awan nagyanna. Sayang laeng ti koriente. Insardengko met ngaruden ti panagaramidko iti yelo ta iti laengen ’yanmi nga apartment a lima ti ridawna, ti laeng kaaripingmi a ridaw ti awanan iti karatula nga “Ice 4 Sale.” Sa maysa pay, dandanin Disiembre. “Ala, agtugawka dita ta kitaem no dika mabutiakan,” kinunak ketdi. Sangkabaga ngamin dagiti babbaket idiay Cagayan a probinsiami a no agtugaw iti agdan ti masikog, marigatanto nga aganak. No bilang ma-caesarian, pa...

Kailan ko ba didilaan ang aking mga paa? Nakababagot ang laging nagmumukmok Sa mga magiginaw na kawali at palayok. Kung may darating, iaalok mo ba ang pilay Na monoblock? O ang lumalagitlit na katre? Pupunasan mo pa ba ang sahig na sinalaula Ng dugong naglambitin sa panti’t palda At putik ng madaling-araw na basang-basa ka, Humahangos, umiiyak? Binabalaan kita: Ang ipapansaping dyaryo ay inaagnas Ng amag at alikabok. Wawalisin mo ba Ang mga pira-piraso ng salaming parihaba At mga abo ng sinunog mong larawan? Narinig mo ba ang babala ng sirena O wala kang pakialam sa ambulansiya At sasakyang nambobomba sa apoy Ng eskuwater, at dibdib ng mga aktibista? Nasaksihan mo ba nang lamunin ng amain Sa kapit-kuwarto ang baong dinuguan at puto Ng dalagitang tinuruan mong magbilang ng bituin At kislap ng silangan sa bawat eskinita patungo Sa kalsadang binabagtas ng mga bayani at dakila? Nais mo ba ang pagbalot sa iyo ng kadiliman— Di mawari na sa pakiwari ko ay parang sakit Na sasaliksikin pa laman...

SIMPOK ti Isuzu Adventure a naglugananda iti kalsada a rugrugmaan dagiti higante nga algarrubo a nangpasipnget iti aglawlaw. Rimmuarda iti disso a ‘yan dagiti higante a balbalay. Nagsikkoda iti kanigid, sa iti kanigid, sa kanigid manen. Iti likudan dagiti kabalbalayan iti kanigid ti kalsada, kunam no naglulumba dagiti didiosen ti lawag a nangibiat iti pana ti sinamar iti law-ang ket kasla kigaw a nabugtak ti sipnget iti langit. Nagminar dagiti naipattopattok nga angep. Iti kanawan, kabakiran. Nataratar dagiti nagbibinnaet a mahogany, gmelina, kaimito, mangga. Simmaruno ti intar dagiti rurog pay laeng a narra ket naipasirna dagiti kakaw, ken dagiti bayog a mabalin a pagbedngan ti agtallo ektaria a solar. No koman nagtagibulong amin dagiti kayo, kasla paraiso. Paset ti Fairview, lugar iti Quezon City, ngem kasla adayo iti sibilisasion. Kasla adayo iti basol. Indeppelna ti rupana iti sarming ti van ket tinangadna ti higante nga algarrubo iti igid ti kalsada. Nagsikko ti lugan idi makalabe...